Onderwijs op afstand (2): “Je moet de binding met je studenten in stand houden”

Esther van der Stappen is onderzoeker bij het lectoraat Betekenisvol Digitaal Innoveren en hoofddocent bij de opleiding HBO-ICT. In een gesprek over onderwijs op afstand gaat het echter al snel niet meer over digitale oplossingen maar over binding. “Het is belangrijk dat er nu meer aandacht komt voor de socialiserende functie van het onderwijs.”

Je zou kunnen denken dat de razendsnelle ontwikkeling van digitaal onderwijs een feestje is als je onderzoeker bent van het lectoraat Betekenisvol Digitaal Innoveren. Zeker als je ook nog eens onlangs ontwerpkennis over succesvol online onderwijs hebt geïnventariseerd, zoals Esther van der Stappen. Maar zo eenvoudig ligt dat niet. “De crisis heeft in het onderwijs uitdaging op uitdaging gestapeld, en onder die druk is opeens in korte tijd een ontwerp van online onderwijs tot stand gekomen. Terwijl dat maanden vraagt. Wat we nu zien, is emergency remote teaching.”

Nog niet het ideaalplaatje

Niet dat het incorporeren van digitaal onderwijs in alle opleidingen slechts een noodoplossing is. “Zeker niet, het is een belangrijke ontwikkeling die voor de coronacrisis al is ingezet en nu in een stroomversnelling is geraakt. Docenten doen er nieuwe ervaringen mee op en krijgen een breder repertoire. Dat is winst. Maar we moeten ervoor waken dat we de digitalisering van de laatste maanden per definitie als stap vooruit gaan zien. Dit is nog niet het ideaalplaatje. Niet iedereen heeft de tijd gehad om voldoende digitale vaardigheden te ontwikkelen of om een goed online onderwijsontwerp te ontwikkelen. Veel docenten hebben daar juist minder tijd voor, met onderwijsuitdagingen als stagebegeleiding en toetsing, en dat ook nog eens allemaal vanuit huis.”

Eerstejaars

Die druk van het thuiswerken moeten we niet onderschatten, stelt Esther. “Ik hoor collega’s zeggen: het zou al veel schelen als ik vanuit een lokaal op de HU online onderwijs kan geven. Maar dat zit er voorlopig nog niet echt in. Zelf verwacht ik tot 2021 nog wel thuis te zitten. Daar moet je maar tegen kunnen. Ik heb er wel moeite mee. Maar het is terecht dat er voorrang wordt gegeven aan de eerstejaars en hun docenten. Die studenten moeten de kans krijgen onderdeel te worden van een beroepsgemeenschap, een community of practice; met docenten, medestudenten, onderzoekers en stagebedrijven. Wij hebben ons de laatste tijd sterk gericht op de kwalificerende functie van het onderwijs. Het is belangrijk dat er nu meer aandacht komt voor de socialiserende functie. Hierin onderscheiden we ons ook van de LOI’s van deze wereld. De binding tot een beroepsgemeenschap is een kernwaarde van het hbo.”

Binding als voorwaarde

De opleiding HBO-ICT heeft het onderwijs op afstand inmiddels goed geregeld, stelt Esther. “De aanwezigheid van studenten online is nu ongeveer hetzelfde als voor de coronacrisis op de campus. We zorgen voor een vast dagritme, dat helpt. En we doen veel streams die studenten kunnen bekijken wanneer het hen het beste uitkomt. Wel zien we dat de drempel om vragen te stellen hoger is, zeker in groepscolleges. In chats ziet immers iedereen precies wie de vraag stelt. Daar proberen we alert op te zijn. Slb’ers benaderen studenten die we weinig zien of horen, om te vragen of ze extra hulp nodig hebben. Die aandacht is ontzettend belangrijk. Je moet de binding met je studenten in stand houden. Dat is een voorwaarde voor goed onderwijs.”

Het hele toetsprogramma

Hoe gaat HBO-ICT om met toetsing? “We hebben veel geïnvesteerd in alternatieve toetsen. Dat is winst. Aan de andere kant is het jammer dat alle kennistoetsen nu opeens als problematisch worden gezien. Ze zijn onderdeel van een gebalanceerd toetsprogramma, je kan ze niet zomaar schrappen of vervangen. We moeten ons niet focussen op alternatieven voor kennistoetsen maar het hele toetsprogramma opnieuw bekijken. Alleen zo kunnen we vernieuwingen doorvoeren die verder gaan dan emergency remote teaching.”

 Esther van der Stappen is senior onderzoeker bij het lectoraat Betekenisvol Digitaal Innoveren van het Kenniscentrum Leren en Innoveren. Zij is als hoofddocent verbonden aan de opleiding HBO-ICT.

 Lees ook Onderwijs op Afstand (1): “Ik kan mijn scherm uitzetten en verdwijnen”