In 2023 is het 160 jaar geleden dat Nederland de slavernij afschafte. Op 30 juni wordt in het Utrechtse Griftpark een monument onthuld ter nagedachtenis aan het slavernijverleden. Het Netwerk Diversiteit & Inclusie van de HU zal bij de onthulling aanwezig zijn. Het netwerk organiseert zelf dit jaar allerlei activiteiten, zoals op 10 oktober een Keti Koti tafel – wie daarbij aanwezig wil zijn, kan een mailtje sturen naar Elena Valbusa. Als Diversity Officer van de HU pleit Elena voor meer aandacht op onze hogeschool voor het slavernijverleden – en vooral voor de doorwerking daarvan. “Jij en ik hebben de ongelijkheid niet veroorzaakt – maar we hebben wel de verantwoordelijkheid te zorgen dat het niet in stand wordt gehouden.”
Elena: “De trans-Atlantische slavernij heeft zo’n tien generaties geduurd en is nog maar zes generaties geleden officieel afgeschaft. Eeuwenlang zijn groepen mensen als minderwaardig, als niet-mensen bestempeld. Dat is diep in de haarvaten van onze maatschappij gaan zitten. We zien de wereld door een westerse bril – en kijken door die bril neer op andere landen. Wij zien onszelf als verlicht en menen vooruit te lopen op de rest van de wereld. Die blik maakt dat je gaat denken in ongelijkheid.”
Onder ogen zien
“Racisme en discriminatie komen hieruit voort”, vervolgt Elena. “Denk aan de toeslagenaffaire. Of aan het algoritme waarmee DUO frauderende studenten wilde opsporen en dat vooral studenten met een migratieachtergrond selecteerde. Ook stagediscriminatie is een erkend probleem; Studenten met een migratieachtergrond moeten veel meer moeite doen om een stage te vinden. We zien het slavernijverleden doorwerken op allerlei manieren. Zo kan de last van het verleden de nazaten van tot slaaf gemaakten nog steeds ketenen. We moeten dat onder ogen zien. Het is niet zo dat jij of ik daarmee schuldig zijn aan dat verleden. Maar het is belangrijk te erkennen dat het verleden ook onze kijk op mensen kleurt – al is het onbedoeld en ongewild.”
De tijd nemen
Elena: “Toen Rutte namens de Nederlandse staat excuses aanbood voor het slavernijverleden, zei hij: ‘We delen niet alleen het verleden, maar ook de toekomst. Dus zetten we vandaag een komma, geen punt.’ Wij willen als Netwerk Diversiteit & Inclusie kijken: wat moet onze hogeschool doen na die komma? Hoe werkt het slavernijverleden door in ons onderwijs en hoe kunnen we dat inzichtelijk maken? Hoe kunnen we in gesprek gaan en blijven over ongelijkheid vandaag de dag, over discriminatie, over ongelijke kansen? Dat willen we zorgvuldig doen en daar nemen we dus de tijd voor – ook na dit herdenkingsjaar.”
Een norm stellen
In dit herdenkingsjaar heeft het netwerk al vele activiteiten georganiseerd. Aanjager daarvan is HU-docent Walter Fernandes. Hij is blij met de mensen die betrokkenheid hebben getoond maar ziet ook hoe het onderwerp weerstand oproept binnen de HU-gemeenschap. “Collega’s geven aan dat ze andere prioriteiten hebben. Dat is pijnlijk. Het is belangrijk dat de HU een norm stelt. Bestuurders, leidinggevenden en andere mensen die invloed hebben, moeten zich uitspreken en zeggen: ‘Wat gebeurd is, is verschrikkelijk en werkt door in het hier en nu. Die doorwerking moeten we herkennen, en we gaan concreet handelen om kansenongelijkheid en discriminatie nu en in de toekomst tegen te gaan.’ Dan kunnen we pas met recht studenten en het werkveld aanspreken wanneer er sprake is van racisme en discriminatie.”
Confronterend en leerzaam
Elena: “Mensen denken nog te vaak; dit gaat niet over mij. Maar hoe komt het dan dat wij zo relatief weinig collega’s hebben met een andere culturele achtergrond dan de Nederlandse? Welke uitsluitende patronen liggen hier aan de grondslag binnen onze maatschappij en binnen onze organisatie? Begin dit jaar lanceerden we de training ‘Selecteren zonder vooroordelen’, bedoeld voor alle collega’s die wel eens aan een selectiecommissie deelnemen. Deze training maakt je bewust van onbewuste vooroordelen, die overigens iedereen heeft en heel menselijk zijn. De respons is helaas laag. Mensen denken: ik ben ruimdenkend, ik heb dat niet nodig. Maar dit gaat niet over hoe jij tegenover anderen staat, dit gaat over onbewuste processen zichtbaar en daarmee inzichtelijk maken. Iedereen die hier vraagtekens bij zet, kan ik aanraden eens een Impliciete Associatie Test in te vullen; een wetenschappelijk onderbouwde test die je op diverse gebieden – zoals huidskleur – inzicht geeft in je onbedoelde aannames. Ik vond die zelf heel confronterend en leerzaam.”
Ongemak en verantwoordelijkheid
“Ik weet dat er mensen zijn die nu ongemakkelijk op hun stoel zitten te schuiven – en ja, dit is moeilijke, pijnlijke materie. Maar we moeten hier iets mee. Je kan, na alle affaires, niet volhouden dat er niets hoeft te gebeuren in onze maatschappij. De maatschappij waar wij deel van uitmaken en waarvoor wij opleiden. Nee, jij en ik hebben de ongelijkheid niet veroorzaakt – maar we hebben wel de verantwoordelijkheid te zorgen dat het niet in stand wordt gehouden.”
“Dus: sta open voor een andere blik! Kom bijvoorbeeld naar onze Keti Koti tafel. Praat met elkaar. En wil je meedenken of organiseren in ons netwerk? Neem ook dan contact op met mij of met Walter.”
- 10 Oktober | Keti Koti Tafel i.s.m. Stichting Keti Koti Tafel
- Oktober/november: Werksessie doorwerking slavernijverleden in het onderwijs i.s.m. ECHO en Sandew Hira.
Activiteiten zullen ook in 2024 georganiseerd worden, programma volgt op de website van het Netwerk Diversiteit & Inclusie.