Ongeveer vijftig docenten en onderwijsontwikkelaars bezochten op 23 februari jl. de themasessie ‘Loopbaanleren’, die georganiseerd werd door het Supportteam Onderwijsinnovatie. Hier werd ingegaan op het nieuw ontwikkelde concept voor studentenbegeleiding uit de notitie Van studieloopbaanbegeleiding naar loopbaanleren.
De middag was bedoeld om te bespreken wat er veranderen gaat. Wat is het verschil tussen het ingeburgerde ‘Studieloopbaan begeleiden’ en het nieuwe ‘Loopbaanleren’?
Als opwarmer werden de aanwezigen door Erik Hasenack en Patrick van der Bogt gevraagd even bij de eigen loopbaan stil te staan. Wanneer was er sprake van betekenisvolle ontwikkeling? En in welke mate? De resultaten werden in een grafiek gevisualiseerd. Al gauw werd duidelijk dat uitdaging een belangrijke factor is om tot loopbaanstappen te komen, evenals een stimulerende context. Het was een simpele oefening die veel aan het licht bracht. Ook voor studenten kan het waardevol zijn zoiets te doen.
Vier uitgangspunten
Daarna schetste Marco Nomes de vier uitgangspunten voor loopbaanleren, zoals beschreven in de notitie ‘Van Studieloopbaanbegeleiding naar Loopbaanleren’:
• Ontwikkelen van professional skills om de eigen loopbaan te sturen;
• Studenten bewuste keuzes leren maken m.b.t. studie, werk en vervolgopleidingen;
• Verminderen van studievertraging en uitval;
• Stimuleren van de relatie en dialoog tussen student en opleiding.
Teveel de blik op de horizon
Gastspreker was leerpsycholoog Dr. Peter den Boer. Hij werkt als lector Keuzebegeleiding bij ROC West Brabant en is tevens als trainer en onderzoeker actief op het gebied van loopbaanleren. Hij vertelde op basis van onderzoek en eigen ervaringen in het mbo dat we binnen het onderwijs veelal denken dat studenten (kunnen) weten waar ze heen willen. En dat we – als gevolg daarvan – teveel aandacht geven aan ‘de stip op de horizon’, de toekomst. Dit terwijl die stip voor studenten vaak nog een vage vlek is – en dat is logisch; het leren verkennen en kennen van mogelijkheden is onderdeel van de studie. Je kunt pas bepalen wat optimaal bij je past als je de vele mogelijkheden overziet en ook als je zicht hebt op je eigen identiteit.
Inzicht door reflectie
Dat kiezen uit veel mogelijkheden niet gemakkelijk is, liet ook het experiment (‘Paradox of Choice’) zien waarin respondenten uit bonbons konden kiezen. De ene groep kreeg een keuze voorgelegd van vier smaken. De andere groep kreeg er twaalf voorgelegd. Ieder koos een bonbon. Maar wie had nu de meeste onzekerheid over of er wel een juiste keuze was gemaakt? Degenen die uit twaalf konden kiezen. We leven in een tijd waarin er vreselijk veel mogelijkheden bestaan. Beroepen zijn niet meer omlijnd, en ook binnen beroepen zijn er tal van mogelijkheden. Loopbaanleren richten op beroepen en is daarom verouderd, aldus Den Boer.
Iemands loopbaankoers, zo laat onderzoek zien, kan het best worden bepaald op grond van reflectie op ervaringen. Een effectief loopbaangesprek werpt juist door terug te kijken op concrete gebeurtenissen licht op talenten, eigenschappen, emoties, leerpunten. Reflectie op ervaringen levert inzichten op die cruciaal zijn bij zelfsturing. Zo wordt steeds duidelijker welk pad het beste past. En zo worden er al doende loopbaancompetenties ontwikkeld die een leven lang van pas kunnen komen.
Vuurtje van de loopbaandialoog
Na het verhaal van Peter den Boer werden de thema’s aan vier tafels verder uitgediept. De tafelkleden werden met stift beschreven en naderhand bekeken en besproken. Het leverde interessante inzichten op, zoals: hoe uitdagender het leertraject van een student wordt, des te belangrijker het is om loopbaanleren gestalte te geven. Juist in een gepersonaliseerde leeromgeving (waarin keuzeruimte belangrijk is) is het van groot belang dat studenten telkens een pas op de plaats maken. Daarvoor moet het vuurtje van de loopbaandialoog warm gehouden worden, met een loopbaanbegeleider en met medestudenten.
Voor elke student relevant
Deze middag werd duidelijk dat loopbaanleren zich bij uitstek leent als onderwerp voor leerteams, want ‘peer-coaching’ biedt prachtige kansen. Een zorgpunt hierbij is dat nog lang niet overal leerteamleren is ingevoerd. Ook over kwaliteit van begeleiding werden kritische opmerkingen gemaakt, want veel docenten hebben nog veel te leren en te ontdekken om vanuit de bijgestelde visie te kunnen werken. Er is dus scholing nodig. Een andere vraag die opkwam was: hoe blijft de rol van ‘melder’ van de (voorheen) slb’er gewaarborgd als er stagnatie plaatsvindt of er problemen spelen die het studeren belemmeren? Waarover de bezoekers van de middag het geheel met elkaar eens waren, is dat loopbaanleren volgens het beschreven concept voor de ontwikkeling van elke student relevant is, terwijl slb vaak wordt gezien als enkel relevant voor studenten die dreigen uit te vallen of persoonlijke problemen hebben.
Meer weten? Voor aanvragen voor support op het gebied van loopbaanleren kan je contact opnemen met Erik Hasenack of Marco Nomes.
Jan Willem van den Boogert, Supportteam Onderwijsinnovatie
Op dinsdag 18 april 2017 vindt wederom een Themasessie georganiseerd door Supportteam Onderwijsinnovatie plaats. Meer informatie over de exacte tijd en locatie volgt binnenkort op deze website.
7 december valt niet op maandag (in elk geval niet dit jaar).