Welke bijzondere HU-ervaring is jou bijgebleven en heeft je geïnspireerd in je werk? Pabo-hogeschoolhoofddocent en onderzoeker Marjolein Kool gaf jarenlang reken-wiskundeonderwijs en gaat nu haar HU-carrière (bijna) afsluiten – met het Bartjens Rekendictee, waarin nog één keer taal en rekenen-wiskunde zullen samenkomen. “Als leraar denk je vaak dat je glashelder bent in je uitleg – maar dat is een valkuil.”
“Ik heb altijd al een zwak gehad voor wiskunde én de Nederlandse taal. Ik heb een onderwijsbevoegdheid in beide vakken, studeerde Middelnederlands aan de universiteit en promoveerde op een proefschrift over de Middelnederlandse rekenwoordenschat. Tijdens dat onderzoek vond ik een eerste druk terug van ‘De Cijfferinghe’ (1604) van de bekende rekenmeester Willem Bartjens. In 2004 heb ik samen met Danny Beckers een facsimile uitgave verzorgd van dat boek. Het leek ons leuk om bij het verschijnen iets feestelijks te doen. In die tijd was het Groot Dictee der Nederlandse Taal populair en we dachten: laten we een rekendictee organiseren. Zo is het Nationaal Bartjens Rekendictee ontstaan.”
Comeback
“We organiseerden het in Zwolle, met steun van de plaatselijke VVV – Bartjens woonde daar een groot deel van zijn leven. Het was een groot succes. Zo groot, dat ik het vervolgens jaarlijks ben blijven organiseren. In mijn vragen blikte ik terug op het afgelopen jaar, met grappige inleidingen, filmpjes en verhalende vragen. Dat heb ik – met steun van de VVV en sponsoren – tien jaar gedaan, tot 2014. In 2022 heb ik het nog één keer georganiseerd, voor de diehards, hier in Utrecht op ons Cursus- en vergadercentrum Domstad. Het is best veel werk dus dat was een eenmalige comeback. Dacht ik. Maar nu ik binnenkort 67 word en met pensioen ga, wil ik dat toch een beetje vieren. Met een laatste Bartjens Rekendictee, op 12 mei. Ik denk althans de laatste, maar of je daar op kunt rekenen…?”
Terug naar mijn roots
“Half februari had ik al veertig aanmeldingen voor het dictee, terwijl ik nog weinig aan promotie had gedaan. Het leeft dus nog altijd onder de fans. Iedereen is welkom. Het vindt plaats op locatie Domstad. Daarmee keer ik bij mijn pensioneren terug naar mijn roots: ik ben daar ooit begonnen, toen het nog Hogeschool Domstad was. De spelers worden ingedeeld in drie categorieën, zodat iedereen op eigen niveau kan meedoen. Voor wie het toch nog wat spannend vindt, is er een publieke tribune, waar je voor spek-en-bonen kunt meerekenen.
Meer te lachen dan je denkt
“Zoals altijd gaan de rekenopgaven over de actualiteit, met een knipoog. Om rekenen valt meer te lachen dan je denkt. Wel heb ik het gevoel dat je tien jaar geleden meer onbevangen iets kon roepen over de politiek; het voelt alsof ik daar nu voorzichtiger mee moet zijn. Maar zoiets als de marathon van Dick Schoof, daar kan ik wel veilig een vraag over maken.”
Rekenen over Dick Schoof
Dick Schoof loopt de halve marathon van afgerond 21 km lengte. Hij loopt eerst met een gemiddelde snelheid van 14 km/uur. Dan komt de man met de hamer en wordt zijn snelheid gemiddeld 11 km/uur. De tocht na de man met de hamer duurde twee keer zo lang als de tocht daarvoor. Hoeveel minuten heeft hij in totaal over zijn halve marathon gedaan?
Reusachtige één

Tussen de vragen door vertel ik anekdotes over rekenen-wiskunde én over taal. Liefst een combinatie van beiden. Als leraar denk je vaak dat je glashelder bent in je uitleg – maar dat is een valkuil. Alledaagse woorden kunnen binnen de wiskunde een andere betekenis hebben. Dan vraag je aan een kind: schrijf eens een heel groot getal op – en dan schrijft hij een reusachtige 1. Of je vraagt bij het dobbelen of hij hoog kan gooien, en dan gooit hij de stenen tegen het plafond. Als je kinderen iets wil leren, moet je aansluiten bij hoe zij denken, zeker bij een vak als rekenen-wiskunde. Ga als leraar in gesprek met je leerlingen en verdiep je in hun denken.”
Drs. P
“Dit soort dingen, daar vertel ik graag over. Rekenen-wiskunde en taal lopen bij mij altijd door elkaar heen. Ik heb ook poëzie gepubliceerd, light verse. Op een voorleesavond kwam ik eens de beroemde drs. P tegen. Toen hij hoorde dat ik wiskundeles gaf, zei hij: als jij nou eens wiskundegedichten gaat schrijven, dan maak ik natuur- en scheikundegedichten en dan publiceren we samen een boek. Ik dacht dat hij een grap maakte, maar hij meende het. Het is een leuk boek geworden.”
TELLEN
‘Pims IQ?’ vroeg juf Marloe.
‘Heeft dat joch wel hersencellen?
Hij weet nog niet tot twee te tellen.
Maar hoe zeg ik dat zijn moe?’
‘Onze Pim,’ zei moe met flair,
‘lijkt op mij, maar is nog knapper,
wordt computerwetenschapper,
want hij telt zo leuk binair!’
Marjolein Kool. Uit: Wis- en natuurlyriek, Drs. P en Marjolein Kool, Nijgh & Van Ditmar, 2000
Kijken wie durft
“Misschien maak ik ook nog wel een paar vragen over mijn eigen verleden, zo aan het bijna-einde van mijn HU-carrière. Bijna-einde, want ik werk voorlopig nog één dag per week door, om mijn twee promovendi te blijven begeleiden. Zij komen in ieder geval kijken, net als mijn overige collega’s. Of ze ook meedoen? Daar moet ik ze nog toe verleiden. Eens kijken wie durft!”
Bartjens Rekendictee
Maandag 12 mei 2025; 15.30 uur inloop, 16.00 uur start dictee (verwachte eindtijd 19.00 uur). Locatie: Cursus- en vergadercentrum Domstad, Koningsbergerstraat 9, Utrecht.Toegang is gratis, maar meld je wel vooraf even aan, ook voor de publieke tribune. Aanmelden kan via www.rekendictee.nl. Doe je mee? Vergeet dan niet een tablet, laptop of smartphone mee te nemen!