STERKplaats: voor elk vak ervaringsdeskundigen met beperking

De STERKplaats op PL101 leidt zes jongvolwassenen met een lichte verstandelijke beperking of niet-aangeboren hersenletsel op tot ervaringsdeskundigen. Zij zijn beschikbaar voor samenwerkingen met onderzoekers, opleidingen en studenten van de HU. In de maatschappij valt namelijk nog heel wat te winnen op het gebied van toegankelijkheid en inclusiviteit voor deze groep.

Voor Rosa van Kempen (19) en Douwe Zwartenkot (24) ziet het leven er tot nu toe heel anders uit dan voor de gemiddelde HU-student of leeftijdsgenoot zonder lichte verstandelijke beperking (LVB). Rosa wilde op de basisschool al dierenarts worden. Gaandeweg werd het voor leerkrachten en haar ouders duidelijk dat ze ADHD heeft. Ze ging naar het speciaal onderwijs. Dat is een soort bubbel: haar vrienden maakte ze op school, allemaal kinderen met een beperking. Ze moest er ver voor reizen: van Lunetten naar Zeist, bijna anderhalf uur in een busje, enkele reis.

Dagbesteding

Op het speciaal onderwijs zag ze in dat dierenarts niet haalbaar was: te veel theorie. “Maar ook voor assistente of dierverzorger heb je een diploma nodig”, zegt ze. “Een olifant verzorgen is echt geen rocket science. Waarom kan ik dat niet in de praktijk leren?” Ze volgde VSO praktijkonderwijs. Toen kwam covid en moest ze thuis leren. Toen ze 18 werd, liet de school weten dat ze kon vertrekken: er was geen geld om haar meer tijd te geven. “Nu ga ik naar dagbesteding”, verzucht ze. “Is dat dan goedkoper? Met nog een jaar had ik nu een betaalde baan gehad.”

Extra steun

Douwe wil graag met mensen werken. Vanuit het speciaal onderwijs stroomde hij door naar de dagbesteding van zorginstelling Reinaerde. Daar werkt hij sinds zes jaar in de horeca. Inmiddels is Douwe wel toe aan een nieuwe uitdaging. Hij zou het liefst receptionist worden in een hotel. Maar daarvoor moet hij een diploma hebben, en talenkennis. “In het begin sprak ik slecht Engels, maar het gaat nu al beter. Juist door te praten en fouten te maken kom ik er wel. Ik begrijp niet waarom we niet in zulke bedrijven mogen werken met iemand die je extra steun kan bieden. Gewoon af en toe even praten, of een vraag. Hooguit twintig minuten per dag.” Allebei zeggen ze de vrijheid te missen om te kiezen wat ze met hun leven willen doen. “Als je buiten het schoolsysteem valt, heb je weinig keuze meer”, vat Rosa samen.

Toon

Schoolkeuze en loopbaanmogelijkheden zijn niet de enige gebieden waarop Rosa en Douwe ervaren dat de maatschappij niet is ingericht voor mensen met een beperking. Het zit hem ook in de manier waarop sommige mensen met hen omgaan. De vooroordelen, het onbegrip. “De horecalocatie waar ik werk, trekt vooral ouderen aan”, zegt Douwe. “Die praten dan tegen me van ‘lekker weertje’, of ‘hoe gaat het nou?’ Redelijk normale vragen, maar de toon is kinderachtig. Ik merk dat soms ook van oudere begeleiders.” Rosa: “De toon maakt de muziek. Ik noem mijn beperking nooit. Het is ook geen gespreksonderwerp. Als het toch naar buiten komt, kan het twee kanten opgaan. Voor sommigen maakt het niet uit, die hebben misschien wat nieuwsgierige vragen en dat is oké. Maar meestal gaan mensen op kinderachtige toon praten. Een nieuw aangetrouwd familielid zei zelfs: ‘Oh, jij bent die ene die niet helemaal goed is.’ Toen vroeg ik maar of hij zelf wel helemaal lekker is.”

Overstijgen

Rosa en Douwe volgen sinds maart allebei de opleiding tot ervaringsdeskundige van STERKplaats. Dat is een initiatief van de belangenvereniging voor mensen met een verstandelijke beperking, LFB (Landelijke Federatie Belangenverenigingen Onderling Sterk). Ze leren daarin hun praktijkkennis van leven met een beperking in te zetten en te overstijgen en te veralgemeniseren. Bijvoorbeeld door erover te vertellen in hoorcolleges of samen te werken met professionals, studenten en docenten.

Inclusieve hogeschool

STERKplaats Utrecht huist in Padualaan 101, een van de gebouwen van de HU. En dat is heel logisch, zegt Jeroen Knevel. Hij is docent Social Work en promovendus bij het lectoraat Participatie Zorg en Ondersteuning. “Samen met Sacha van Gijzel verzorgde ik bij de toenmalige opleiding SPH jaren geleden al modules en een minor in samenwerking met mensen met een lichte verstandelijke beperking. De LFB verzorgde gastlessen door mensen met LVB. Studenten vonden dat prachtig: ze vonden het de beste les in de hele opleiding.” Knevel zocht jaren naar manieren om ervaringsdeskundigheid meer plek te geven in het onderwijs. Met een aantal andere Europese hogescholen participeerde de HU in het Erasmus KA2-project Inclusive Campus Life (www.iclife.eu) om ervaringsdeskundigheid uit te diepen. Er kwam onder meer een gap mending-cursus uit voort, waarin acht hogeschoolstudenten vijf maanden in de klas zaten met acht mensen met een LVB om samen te studeren. “Daaruit kwam het idee dat een inclusieve hogeschool zijn ook betekent dat we hier een STERKplaats moeten hebben”, zegt Knevel.

Apotheek

Sinds de STERKplaats in maart 2021 openging, is er al veel gebeurd. Zo hebben Rosa en Douwe samen met tweedejaars studenten Social Work het Klepcafé opgezet, waar studenten mensen met een LVB ontmoeten. Rosa: “Ook is de NS bij STERKplaats langsgekomen om te kijken hoe ze het OV toegankelijker kunnen maken voor mensen met een lichte verstandelijke beperking.” Douwe: “Net hadden we nog een meeting met studenten Farmakunde. Die hebben de vraag hoe ze het mensen met een LVB makkelijker kunnen maken in de apotheek, met duidelijke uitleg en niet te moeilijke bijsluiters. Maar ook in hoe ze met je omgaan. Want je kunt vaak niet zien dat iemand een LVB heeft. Als je het merkt in het gesprek, hoe ga je daar dan mee om? Dat je het niveau niet te hoog maakt, maar ook niet te laag.” Rosa: “We spreken vooral veel met studenten Social Work, omdat zij met ons gaan werken. Maar ik wil ook mensen van andere opleidingen bereiken. En de mensen die stomme opmerkingen maken.”

Wil je ook gebruikmaken van de expertise van Rosa, Douwe en hun medestudenten van STERKplaats? Neem contact op met Sebastiaan Fokke, coach van STERKplaats: s.fokke@lfb.nu.

Tekst: Sjoerd van der Linden