Dementie komt ook op jongere leeftijd voor. Je werk, je gezin, je sociale activiteiten: op een gegeven moment moet je dan de regie over je hele actieve leven loslaten. Dat is heftig en kan leiden tot onrust, verdriet, woede, relatieproblemen, agressie of dwangmatig gedrag. Vierdejaarsstudenten van de opleiding Verpleegkunde ontwikkelden in verpleeghuis De Prinsenhof in Gouda de gedragsinterventie ‘Muziek op maat’, bedoeld voor jongere mensen met dementie die psychische problemen en gedragsproblemen hebben. Studenten, zorgprofessionals, docenten en zorgvragers werkten nauw samen in een Zorg Innovatie Centrum (ZIC). De hbo-studenten combineren zo stage en onderzoek.
Speciale zorgbehoeften
“Vanwege verbeterde diagnostisering en een zorgstandaard speciaal voor jongeren komen dementerende mensen tussen de veertig en zestig jaar steeds vaker in verpleeghuizen terecht, en minder vaak in de ouderenpsychiatrie of GGZ”, zegt Marjolein van Wijk, docent verpleegkunde aan de HU. “Jonge mensen met dementie worden steeds meer gezien als groep die speciale zorgbehoeften heeft. Ze zijn niet alleen dementerend, maar hebben vaak ook bijkomende gedragsproblemen waar aandacht voor moet zijn.”
Op de eerste etage van De Prinsenhof wonen twintig jongere mensen met dementie in een kleinschalige woonvorm. De meesten hebben frontotemporale dementie (FTD): hersencellen in de frontaalkwab (gedrag) en de temporaalkwab (taalgebied) sterven dan af. Deze mensen hebben vaak te maken met dwangmatig gedrag, verminderde impulscontrole en verminderde empathie. Vanwege de specialistische zorgvraag van jongere mensen met dementie zocht het verpleeghuis contact met Hogeschool Utrecht. Want onderzoek en stages van hbo-studenten bieden de instelling de kans kennis en interventies te ontwikkelen voor deze doelgroep. Om hbo-ers niet alleen binnen te halen maar ook te behouden biedt deze instelling hen uitdagende nieuwe functieprofielen aan en een salaris op hbo-v-niveau.
Muziek op maat
Anne Wiersma is een van de studenten van de opleiding Verpleegkunde die de interventie op De Prinsenhof testte, in een van de hofjes van de afdeling voor jongere mensen met dementie: “Muziek wordt wel vaker gebruikt in de ouderenzorg, maar is qua repertoire gewoonlijk gericht op de oudere generaties. Bovendien wordt er vaak gezamenlijk naar geluisterd. Wat wij hebben gedaan is een proef met maatwerk. Voor iedere bewoner onderzochten we van welke muziek hij of zij houdt en daarna stelden we een persoonlijke playlist samen, die op een mp3-speler met Bluetooth via koptelefoon of oortjes te beluisteren is. Muziek op maat dus. Dat kan bijvoorbeeld Doe Maar zijn, The Rolling Stones of popmuziek van nu. We merkten dat dit enorm goed helpt om onrust en agressie op de afdeling te verminderen. De bewoner herkent de muziek, beweegt erop mee, wordt er blij van. Bovendien storen bewoners op die manier elkaar niet, want natuurlijk houdt niet iedereen van dezelfde muziek.”
De sfeer op het hofje van de afdeling jongere dementerenden is beter geworden sinds de muziek-op-maatinterventie wordt toegepast, vindt ook Marianne Ackx, coördinerend verzorgende bij De Prinsenhof. Dwangmatig gedrag – zoals voortdurend heen en weer lopen of steeds dezelfde woorden herhalen – brengt op de afdeling veel onrust met zich mee: “We vroegen ons af wat we hieraan konden doen. Medicijngebruik kan helpen, maar we wilden het gedrag juist op een andere manier veranderen. Muziek op maat maakt bewoners geestelijk rustiger en lichamelijk juist actiever.”
Heel motiverend
Anne Wiersma: “Ik vermoed dat wij de eersten zijn die op deze manier jonge mensen met dementie proberen te helpen én de interventie ook als zodanig hebben benoemd. Als stagiaires werden wij heel serieus genomen door de medewerkers van De Prinsenhof. Meestal maken studenten alleen een plan tijdens hun stage, maar ons plan kon je ook daadwerkelijk uitvoeren. Dat is heel motiverend, zo kun je echt meehelpen de zorg te innoveren, hoe bescheiden ook. Want zorginnovatie gaat niet alleen over verpleegtechnische handelingen, maar ook over kwaliteit van leven. De doelgroep jonge mensen met dementie vind ik in dit verband heel uitdagend. Daarom ga ik na mijn afstuderen in dienstverband aan de slag bij deze zorginstelling. Ik begin als regieverpleegkundige en op termijn hoop ik ook kwaliteitsprojecten te kunnen ontwikkelen.”
Het ZIC van de Goudse verpleeghuizen De Prinsenhof en De Hanepraij is onderdeel van Zorgpartners Midden-Holland. Het ZIC ontwikkelde het implementatieplan voor ‘Muziek op maat’ en startte de pilot. HU-studenten zetten de interventie in en evalueerden deze, samen met de bewoners, eerste contactpersonen en collega’s op de afdeling. Ook deden ze aanbevelingen voor het vervolg.
Auteur: Mariek Hilhorst