Hoe doe je dat, verder leven als je zoon is verongelukt, als je in je eigen huis gewelddadig bent overvallen of als je moeder is omgekomen bij een vliegtuigramp? Journalistiekstudenten maakten het boek Blootgelegd, waarin dertig mensen hun aangrijpende verhaal vertellen.
De studenten zijn bij het interviewen en schrijven intensief begeleid door journalist en HU-docent Marijke Kolk en traumadeskundige Margriet Wentink. Marijke had al jaren de wens om een boek te maken vol diepte-interviews met mensen die iets ernstigs hebben meegemaakt. “Ik dacht ineens: wat zou het goed zijn om er een studentenproject van te maken.” Het studentenproject werd een honourscursus in de avonduren. “De inschrijving zat binnen een mum van tijd bomvol”, vertelt Marijke.“Het is heel mooi om te zien met welke bevlogenheid de studenten zich voor dit project hebben ingezet. Zij stelden zich open in écht contact en dat heeft iets gedaan met zowel de studenten als de geïnterviewden. Een student zei tegen me: ‘Ik ben niet alleen gegroeid als journalist, maar ook als mens.’” Na afloop van de cursus misten vier studenten het project zó, dat ze besloten dit soort verhalen te blijven maken – ze lanceerden de Blootgelegd-podcast.
Waardoor zo’n succes?
Wat zijn de magische ingrediënten? Hoe komt het dat studenten zo enthousiast zijn? Marijke Kolk: “Ik denk dat voor mensen – en dus ook voor studenten – competentie, autonomie en verbondenheid heel belangrijk zijn. Als je kijkt naar ‘competentie’: we hebben een heel goede cursus in elkaar gezet. Margriet vertelde over wat psychotrauma is, hoe het ontstaat en hoe behandelingen in elkaar zitten. En ik gaf les over interviewen en hoe je een interview uitwerkt tot een gestructureerd en stilistisch gezien goed verhaal.. Samen behandelden we onderwerpen als ‘hoe ga je ermee om als iemand gaat huilen,’ en ‘wat doe je als iemand dichtklapt.’ Daarnaast zijn de studenten heel intensief begeleid. We zaten één-op-één en bespraken de stukken, en de tweede, derde en vierde versies. Net zo lang tot de student en wij er écht achter stonden.”
Toch hadden studenten veel vrijheid (autonomie). Ze gingen zelf op pad als interviewer en auteur. Marijke: “Toen ik op zoek wilde gaan naar cases, zeiden studenten dat dat niet nodig was, omdat ze zelf mensen kenden die traumatische ervaringen hebben gehad. De cursus gaf hun handvatten om daarmee om te gaan. Zo zei een deelnemer: ‘Nu kan ik eindelijk eens mijn oma interviewen, wiens directe familieleden in de tweede wereldoorlog in een jappenkamp hebben gezeten.’ Je kunt je voorstellen dat dat ook verbondenheid schiep tussen de geïnterviewden en de student-auteurs. Maar daarnaast was er ook een enorme verbondenheid in de groep. We waren allemaal gemotiveerd om een prachtig boek te maken en wilden daar allemaal graag iets van onszelf in leggen. Daardoor ontstond er veel openheid.”
“Ik denk dat we hiervan verder kunnen leren dat mensen – ook studenten – willen leren omgaan met de zaken die ze tegenkomen in hun leven, betrokken willen zijn, iets willen betekenen voor de maatschappij en graag iets concreets maken.”
Het boek
Met het boek Blootgelegd willen Marijke Kolk, Margriet Wentink en de studenten bijdragen aan het bespreekbaarder maken van psychisch trauma. Wentink: “In het gunstigste geval is er direct na een schokkende gebeurtenis wel steun voor een slachtoffer. Maar wanneer er later klachten uit voortkomen zoals slapeloosheid, concentratieproblemen, stress en relatieproblemen, dan wordt helaas maar al te vaak het verband met trauma gemist. Het is nog steeds niet vanzelfsprekend de gevolgen van ingrijpende gebeurtenissen openlijk te benoemen en dat kan anders!”
In het boek Blootgelegd komen ook verschillende deskundigen aan het woord, onder wie psychiater Bram Bakker, rouwdeskundige Riet Fiddelaers-Jaspers en bijzonder hoogleraar en EMDR-specialist Ad de Jongh. Blootgelegd komt 22 mei uit bij Uitgeverij Blooming en is in boekhandels verkrijgbaar. De fotoportretten zijn gemaakt door fotograaf Mascha Jansen, die eerder veel media-aandacht kreeg met haar fotoboek Love Child.
Wat een ontzettend mooi initiatief. Het is vaak nog zo onbekend hoe ingrijpend de gevolgen van een trauma zijn en hoe lang het kan duren voordat ze zichtbaar zijn c.q. gekoppeld worden aan het betreffende trauma.