Eenzaamheid komt overal voor, ook in de provinciesteden Dronten en Kampen. De twee gemeenten hebben elk een coalitie gevormd om dit maatschappelijke en urgente probleem aan te pakken. Studenten van de Master Innovatie in Zorg en Welzijn helpen hen hierbij door richtlijnen te geven voor effectieve interventies en om eenzaamheid eerder te signaleren.
Dronten
Onder de noemer ‘ZamenEen’ wil de gemeente Dronten het taboe rond eenzaamheid doorbreken, zodat alle inwoners van Dronten, Biddinghuizen en Swifterbant zich vrijer voelen eventuele gevoelens van eenzaamheid te bespreken en hier beter mee kunnen omgaan. De gemeente hoopt zo ook chronische eenzaamheid voorkomen of op zijn minst te verzachten. In samenwerking met lokale ondernemers ontstonden verschillende initiatieven. Zo kwam er in een aantal supermarkten een koffiehoek, waar mensen gratis koffie kunnen drinken en even een praatje kunnen maken. Moskeeën nodigen niet-moslims uit om eens binnen te komen en te zien wat daar gebeurt. En lokale banken verwijzen cliënten die eenzaam zijn, door naar plaatselijke activiteiten waar zij in contact kunnen komen met anderen. Daarnaast initieerde de gemeenten het Contactpunt ZamenEen, waar vrijwilligers regelmatig iemand bellen die eenzaam is. Soms alleen voor een praatje, andere keren ook om iets voor die ander te doen.
Effect
Dit alles gebeurt gecoördineerd vanuit het landelijk project ‘Een tegen eenzaamheid’ van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De lokale partijen die hieraan deelnemen, willen graag weten of wat zij doen goed en zinvol is. Heeft het wel het beoogde effect?
Om antwoord op die vraag te krijgen, zochten ze contact met Roelof Ettema, hoofddocent Instituut Verpleegkundige Studies aan de HU en voorzitter van de Onderzoeksgroep Gepersonaliseerde Integrale Zorg. Twee studenten die de Master Innovatie in Zorg en Welzijn volgen, besloten de onderzoeksvraag van de lokale partijen op te pakken.
Eenzaamheid meten
Chanine Wessels, tweedejaars masterstudent, ging aan de slag in Dronten. Daar wilde de gemeente graag meer zicht op de eenzaamheid van haar inwoners en vroeg ze Chanine een instrument te ontwikkelen om eenzaamheid te meten. “Wij leren in de opleiding dat we bij het probleem moeten beginnen, niet bij het middel. Ik heb daarom verschillende mensen van de coalitie geïnterviewd om dat te achterhalen”, vertelt Chanine. “Mij werd al snel duidelijk dat iedereen heel enthousiast is, maar dat ze de interventies die ze ontwikkelen, niet op de persoon zelf afstemmen. En daar moet je juist rekening mee houden”, weet Chanine. “Het is essentieel dat je weet of mensen wel willen en kunnen omgaan met de geboden interventie. “
Chanine ontwikkelde voor de gemeente Dronten een routekaart voor het screenen van eenzaamheid en een toolbox met oplossingsrichtingen. De eerste stap daarbij is het analyseren van de eenzaamheidsproblematiek bij ouderen. Is er sprake van sociale of emotionele eenzaamheid? Vervolgens worden de behoeften, motivatie en mogelijkheden van de eenzame oudere in kaart gebracht. Met deze inzichten kan de hulpverlener de oplossingsrichting bepalen en een geschikte interventie aanbieden. Een voorbeeld daarvan is een telefooncirkel opzetten, iets wat ook in tijden van corona prima kan. De toolbox bevat alle interventies die in de gemeente Dronten beschikbaar zijn.
Kampen
In Kampen ligt de focus op bewoners van 75 jaar en ouder in de Flevowijk, een wijk met veel migranten met gemiddeld een lage sociaaleconomische status Sandra van Dalen, tweedejaars masterstudent, onderzocht welke factoren invloed hebben op de gezamenlijke aanpak van eenzaamheid onder 75-plussers in de Flevowijk. De bevraagde vrijwilligers en professionals gaven aan met name behoefte te hebben aan kennis en vaardigheden om te kunnen signaleren, aan verbetering in de samenwerking, meer kennis van het aanbod en het realiseren van een signaalpunt.
“Een werkgroep heeft ‘Signaalpunt’ opgericht, dat een loket gaat inrichten waar signalen kunnen worden gemeld, en van daaruit worden opgevolgd”, vertelt Sandra van Dalen. “Ik richt mij binnen mijn afstudeertraject vooral op het ontwikkelen van de juiste route naar dat signaalpunt. Hoe herken je als hulpverlener signalen? Wat kan je zelf al doen om met de bewoner de eenzaamheid aan te pakken? Het is niet de bedoeling dat alle signalen ‘gedropt’ gaan worden. In nauwe samenwerking met de coalitie werk ik op deze manier aan een sluitende keten voor de aanpak van eenzaamheid.”
Wicked problems
Roelof Ettema is trost op zijn studenten en ziet de samenwerking met de gemeenten verder gestalte krijgen. “Het begon met eenzaamheid maar inmiddels liggen er ook vragen over overgewicht en ondervoeding bij ouderen op tafel. Ook daarin willen we deze gemeenten helpen.” En het mes snijdt natuurlijk aan twee kanten. “Onze studenten werken hier aan ‘wicked problems’ waar geen standaardoplossingen voor bestaan. Dat maakt het interessant voor hen. Daarnaast doen wij hier integratiekennis op die we doorgeven aan onze studenten en opdrachtgevers.” En de gemeenten krijgen van de studenten een paar prachtige tools in handen die hen helpen de eenzaamheid effectief aan te pakken.