Experimenteer en innoveer in het Juridisch Innovatielab

Iedereen die een maatschappelijk vraagstuk heeft waar een juridische component aan zit, kan bij het het Juridisch Innovatielab (JIL) terecht voor hulp. Van wie is bijvoorbeeld het auteursrecht als een docent een lesboek schrijft dat gebruikt wordt in zijn opleiding? Of hoe kun je legal design thinking gebruiken om het thema mensenrechten en duurzaamheid behapbaar te maken voor honoursstudenten?

Het JIL is in november 2020 gestart om de innovaties op het vlak van recht beter in het onderwijs te integreren. “Met de nieuwste kennis en inzichten kunnen onze studenten de beroepspraktijk als young professionals van binnenuit verbeteren”, zegt Lilith Brouwer, projectleider van het JIL bij het instituut voor Recht. Daarnaast wil het JIL meer betrokkenheid met het werkveld realiseren en beter aansluiten op de zwaartepunten van de HU.

“Het lab biedt veel ruimte voor experimenten. Hier mag je fouten maken, als je er maar van leert”, vertelt Lilith. “Wij noemen dat faalplezier. Omdat innovatie hier voorop staat, ben je wendbaar en kun je makkelijker inspelen op de actualiteit. Het lab is daarmee een mooie aanvulling op het onderwijs.”

Week van het JIL

Om nog meer mensen te betrekken bij het JIL, organiseert Lilith met haar projectteam de week van het Juridisch Innovatie Loket. Van 25 maart tot en met 1 april vinden hier workshops, lezingen en een boekpresentatie plaats. (Een volledig overzicht van de activiteiten in de Week van het Juridisch Innovatielab vind je op teams.) De week is bedoeld voor studenten, docenten en onderzoekers die te maken krijgen met juridische aspecten in werk of opleiding en voor mensen uit het (sociaal) juridisch werkveld. Op de agenda staan onderwerpen als Legal Design Thinking, mensenrechten en duurzaamheid. De samenwerking tussen het JIL en lectoraten is inmiddels opgestart. Zo verzorgt een onderzoeker van Toegang tot het Recht een lezing over de toeslagenaffaire tijdens de Week van het Juridisch Innovatielab. En ook de gesprekken met de lectoren van Schulden en Incasso bieden aanknopingspunten voor samenwerking. “Onze afstudeercoördinatoren sluiten binnenkort aan bij de kenniskring van de lectoraten. In deze samenwerking lijkt veel meer mogelijk dan we hadden verwacht”, zegt Lilith.

Moderne dagvaarding

Een concreet project waar het JIL mee bezig is, is de moderne dagvaarding. Een dagvaarding is een schriftelijke oproep voor een rechtszaak. Mensen die een dagvaarding krijgen, weten vaak niet zo goed wat ze moeten doen. De Raad voor de Rechtspraak stelde een werkgroep in die ze opdracht gaf de dagvaarding te moderniseren. Deze werkgroep bestaat uit een aantal deurwaarders, rechters, advocaten en uit docenten vanuit het Instituut voor Recht, zoals promovenda Tialda Sikkema, die onderzoek doet naar begrijpelijke juridische taal. “Een van de betrokken rechters is gastspreker bij de HU, dus de link naar het JIL werd snel gelegd”, zegt Lilith.

Derkiene van der Ziel en Lilith Brouwer van het Juridisch Innovatielab hebben voor de werkgroep een workshop legal design thinking verzorgd. De inzichten die de leden van de werkgroep daar hebben opgedaan, zijn gebruikt om de dagvaarding te moderniseren en vereenvoudigen. Zo is er nu een helder voorblad dat meteen duidelijk maakt wat iemand moet doet als hij een dagvaarding krijgt. Het nieuwe format ligt binnenkort ter consultatie bij rechtspraak.nl.

OER

De OER (Onderwijs en ExamenRegeling) is een belangrijk document voor de HU-studenten omdat hier hun rechten en plichten in staan. Studenten weten niet altijd wat ze er precies mee moeten. Een aantal HKU-studenten, die weten hoe ze design thinking kunnen toepassen, hebben onderzocht wat er aan de OER verbeterd kan worden. Zij zagen dat veel studenten een extra toetskans aanvragen terwijl ze kunnen weten dat die niet wordt toegekend. Voor hen is dat een kleine moeite en niet geschoten is altijd mis. Maar al deze aanvragen moeten door de examencommissie worden bestudeerd en beargumenteerd worden toegekend of afgewezen. Dat kost hen heel veel tijd.

De studenten hebben een prototype van een visualisatie gemaakt, een soort stroomdiagram, dat veel duidelijker is dan de tekst in de OER. Studenten zien hiermee in een oogopslag of hun aanvraag wordt gehonoreerd. Is dat niet het geval, dan hoeven ze die aanvraag niet in te dienen. Dat biedt hen snel duidelijkheid en de examencommissie kan haar tijd aan andere zaken besteden.

Intellectueel eigendom

Ook het CvB is opdrachtgever van het JIL. Na een kennismaking met het innovatielab, benaderden ze Lilith met een vraag over intellectueel eigendom. Stel, een onderzoeker ontwikkelt een instrument, een app of een methode waarmee hij of zij een bestaand probleem oplost. Denk bijvoorbeeld aan een methode om voedselverpakkingen van PET te recyclen tot nieuwe grondstof, waar een HU-student van de opleiding Chemische Technologie onlangs aan meewerkte. Van wie is het intellectueel eigendom van de innovatie die hij ontwikkelde? Van het bedrijf waar hij stage liep, van de HU of van de student? Met die vraag gaat het JIL nu aan de slag. Net als met open access publiceren van wetenschappelijke artikelen. Dat heeft veel voordelen. Zo verhoogt het de zichtbaarheid en het hergebruik van onderzoeksresultaten. Maar sommige resultaten wil je misschien niet met iedereen delen omdat die in verkeerde handen desastreuze gevolgen kunnen hebben. Hoe ga je daarmee om? Lilith: ”Ik ben blij dat er bij het JIL al zulke mooie vragen liggen en hoop dat het er steeds meer worden.”