Denk jij wel eens aan zelfmoord? Het is een vraag die weinig gesteld wordt. Terwijl er best veel jongeren zijn die daar wel eens aan denken. Omdat ze worstelden met zichzelf, of lijden onder de gevolgen van misbruik, geweld, pesterijen. Ook op onze hogeschool, met bijna 35.000 studenten, lopen jongeren rond met zelfmoordgedachten. Hoe kunnen we hen tijdig signaleren? Wat kunnen we voor hen betekenen?
Dit is geen verhaal over oplossingen. Dit is een verhaal over aandacht geven en goed luisteren. Evelien van Goor, kwartiermaker bij 113 Zelfmoordpreventie: “Behandelen is iets voor professionele hulpverleners, niet voor een hogeschool. Wat je wél kan doen, is signalen opvangen, problemen bespreekbaar maken en studenten opties geven. De drempel naar de hulpverlening helpen verlagen.” Het belang van die rol moet je niet onderschatten. “We horen geregeld van iemand dat de eerste stap naar behandeling en verbetering gewoon een gesprek was. Iemand die zich zorgen maakte, die vroeg hoe het ging – en doorvroeg.”
Altijd serieus nemen
HU-studenten die in de problemen zitten, kunnen onder andere terecht bij onze studentpsychologen en studentendecanen. Teamleider van (o.a.) de studentendecanen is Frans Meeuwsen. Vaak benaderen studenten de decanen met een specifiek probleem, zoals geldproblemen. Soms blijkt er dan meer aan de hand te zijn. “Het is altijd goed door te vragen: hoe zijn die problemen ontstaan? Wat doet het met je, ook buiten de studie?” En als een student dan aangeeft wel eens zelfmoord te overwegen? “Je moet dat altijd serieus nemen. Maar je moet niet iedereen meteen adviseren te bellen met 0900-0113. Soms is dat zeker nodig, maar uit een verder gesprek kan ook blijken dat een student er veel meer bij gebaat is als je helpt spanningen weg te nemen. Bijvoorbeeld door de weg naar hulp te wijzen bij familieproblemen, financiële problemen, of gewoon problemen binnen de studie natuurlijk.” Evelien: “Niet iedereen met zelfmoordgedachten voert die ook uit – maar ze hebben wel allemaal hulp nodig. Dat kan de hulp zijn die Frans Meeuwsen benoemt, naast bijvoorbeeld behandeling in de geestelijke gezondheidszorg. En het is natuurlijk juist mooi als een student in het eigen netwerk hulp kan vinden, in plaats van in de anoniemen hulpverlening.”
Rol voor de docent
Er zijn ook studenten met zelfmoordgedachten die niet aankloppen bij een decaan maar zich juist afzonderen. Het is belangrijk dat ook zij gezien worden. Evelien: “Jongeren met zelfmoordgedachten schamen zich vaak, ze willen niemand tot last zijn. Daarom hebben ook docenten, slb’ers en ltb’ers een – uitermate belangrijke – rol bij signalering: zij zien immers alle studenten. Met de juiste vragen kun je drempels wegnemen naar hulp. Je haalt opeens veel lagere cijfers; is er wat aan de hand? Ik maak me zorgen. Heb je problemen thuis? Weet je dat je hiermee ook naar de huisarts kan, vertrouwelijk?”
Denk je wel eens aan de dood?
Als je je echt zorgen maakt om een student, kan je vragen: ‘Denk je wel eens aan de dood?’, stelt Evelien. Dat klinkt heel confronterend. “Toch is het goed die vraag dan te stellen. Je breng studenten er echt niet mee op ideeën, dat heeft onderzoek ook aangetoond. Studenten die niet zelfmoord overwegen, denken alleen maar: ‘Oh, je maakt je écht zorgen’ – en vinden dat fijn, die oprechte aandacht. Vragen naar iemands welzijn wordt eigenlijk altijd gewaardeerd.” Niet iedere docent en slb’er voelt zich comfortabel in die rol, weet Frans. “Dat hoeft ook niet. Als docent kan je ook niet alles. Maar zorg dat studenten gezien worden. Weet je niet goed wat te doen, hoe het gesprek aan te gaan? Ga dan naar de mensen om je heen die daar beter in zijn. Deel je zorgen. Kijk of anderen jouw zorgen delen. Hou het niet stil.”
Vergroot het netwerk
Wat moet je als docent of slb’er in ieder geval niet doen als je er achter komt dat iemand wel eens denkt aan zelfmoord? Evelien: “Ga niet te ver mee in die gedachten, zeg niet dat je heel goed begrijpt dat iemand aan zelfmoord denkt. Daarmee kan je de suggestie wekken dat zelfmoord een goede oplossing is. Kom ook niet met simpele oplossingen; erken dat het slecht gaat en dat er hulp en tijd nodig zal zijn om het beter te laten gaan. En bovenal: gooi de deur niet dicht. Als je zelf verder geen hulp kan bieden, kijk dan samen wie dat wél kan doen. Ga bijvoorbeeld samen naar een decaan of studentpsycholoog. Je wil dat het netwerk rond de student groter wordt. En onthou; er denken veel mensen aan zelfmoord, maar de meeste mensen komen hier weer uit, met hulp en ondersteuning uit het eigen netwerk.”
Verwerken
Het afgelopen jaar was er weer een aantal zelfdodingen te betreuren bij de HU. Ze hebben grote impact op de omgeving. Hoe kan je hier als hogeschool het beste mee omgaan? Evelien: “Informatie over een zelfmoord gaat vrij snel rond, zeker met social media. Probeer het dus niet te verzwijgen – maar kijk wel goed welke informatie je deelt. Noem bijvoorbeeld nooit de methode en speculeer niet over de oorzaak, anders lijkt het al snel of je de zelfmoord beschrijft als oplossing voor een probleem. En die suggestie wil je niet wekken. Een herdenking of afscheidsmoment kan goed zijn, maar maak het niet te groot. Als je erg veel aandacht geeft aan een zelfmoord, kunnen andere kwetsbaren gaan denken: na mijn dood zijn anderen misschien ook wel positiever over mij dan nu. Zorg dat respect tonen niet overgaat in het bevestigen van zelfmoord als een gewenste oplossing. Je mag best boos zijn, omdat je had kunnen en willen helpen.” Frans: “Bij een van onze instituten waren meerdere zelfdodingen onder studenten te betreuren. Toen is iemand van 113 Zelfmoordpreventie langs geweest, om te leren hiermee om te gaan. Dat werd heel goed ontvangen.” Eigenlijk geldt ook hier: praat erover. Probeer het niet in je eentje te verwerken. Zoek contact.
Voorlichting
Voor wie meer wil weten over zelfmoordpreventie of zich meer wil bekwamen in het voeren met gesprekken hierover met studenten, biedt 113 Zelfmoordpreventie diverse trainingen: uiteenlopend van basisvoorlichting tot een vier uur durende gatekeepertraining waarin je vaardigheden oefent. Ook is er – heel laagdrempelig – een online training van een uur, die informatie biedt en leert hoe je het gesprek aan kan gaan. Kijk ook eens op hun pagina over zelfmoordpreventie in het onderwijs en op www.113.nl/suicidepreventiebeleid. Voor contactinformatie over de HU-decanen kun je terecht op AskHU.
Op 113.nl lees je meer over wat je kunt doen als jij zelfmoordgedachten hebt of als je je zorgen maakt over iemand anders. Je kan ook contact opnemen met 113 Zelfmoordpreventie via 0900-0113.