Hoe zorg je dat studenten altijd eerlijk worden beoordeeld? Wat doe je als de organisatie van een goede vriend toevallig een geschikte praktijkpartner zou kunnen zijn? In hoeverre mag je gevoelige onderzoeksdata delen? “De nieuwe integriteitcode van de HU helpt twijfels bespreekbaar te maken en geeft richting om praktische dilemma’s op te lossen”, aldus Wichert Duyvendak, voorzitter van de stuurgroep integriteit.
“Integriteit is voor elke organisatie belangrijk. Maar voor een organisatie als de HU is het nog net wat belangrijker”, stelt Wichert. “Allereerst moeten we als publiek gefinancierde instelling verantwoording afleggen aan de buitenwereld. Ten tweede zijn we een onderwijsinstelling, en onderwijzen vraagt om vertrouwen en integriteit. Hoe bejegen en beoordeel je de mensen die bij ons komen studeren? Ten derde zijn we een onderzoeksinstelling. Een integere omgang met de data die wij verzamelen, is van cruciaal belang voor de kwaliteit van ons onderzoek. Ten slotte werken we veel samen met externe partners en ook daar kunnen ethische vragen uit voortkomen. Hoe kies je je partners, met welke argumenten? Iemand al kennen kan een voordeel zijn maar als je andere kandidaten daardoor buitenspel zet, kan dat niet integer zijn.” Wichert wil met dit voorbeeld laten zien: het voorkomen van fraude is maar een klein deel van de integriteitsbewaking. Ook met goede bedoelingen kan je als medewerker – waar dan ook in de organisatie – voor integriteitsdilemma’s komen te staan. “De integriteitcode van de HU helpt dan twijfels bespreekbaar te maken en kan behulpzaam zijn bij het zoeken van oplossingen voor ethische dilemma’s.”
Zorgvuldig, transparant en rechtvaardig
Wichert, directeur Onderwijs, Onderzoek en Studentzaken, is voorzitter van de stuurgroep integriteit. Hierin is de afgelopen tijd gewerkt aan een update van de integriteitcode. “Eén mogelijkheid is om het vermijden van risico’s als uitgangspunt te nemen. Dat leidt al snel tot een waslijst aan regels, procedures en sancties. De HU kiest voor een andere aanpak. Onze integriteitcode is vooral gericht op het versterken van het moreel bewustzijn in de hogeschool. Hoe gaan we zorgvuldig, transparant en rechtvaardig met bepaalde zaken om? Doel van de code is om op een professionele manier het gesprek te kunnen voeren over ethiek.” Ondersteund door regels, natuurlijk. “We werken vanuit vertrouwen maar zijn niet naïef. De integriteitcode stelt ook waar je heen kan als zich toch problemen voordoen. Voorbeelden daarvan zijn de vertrouwenspersoon en de klokkenluidersregeling. En uiteraard is het ondanks het uitgangspunt van vertrouwen noodzakelijk onze processen, bijvoorbeeld de financiële, zó in te richten dat de kans op ongelukken klein is. ”
Voor het onderwijs
De nieuwe integriteitcode is ook van waarde voor ons onderwijs, stelt Wichert. “Integriteit is immers een belangrijk aspect van ieder vak. En belangrijk voor een open, inclusieve samenleving. We moeten onze studenten dus leren hoe zij als professionals hun integriteit en die van hun organisatie kunnen bewaren. Eigenlijk zeggen we: dit is hoe wij met mensen willen omgaan. Hoe denk jij daar over?”
Verder in gesprek
Het praktijkgerichte onderzoek heeft ook te maken met de Nederlandse Gedragscode Wetenschappelijke Integriteit. Deze is onderschreven door de Vereniging Hogescholen en van kracht sinds oktober 2018. Hogescholen hebben tot 1 januari 2020 de tijd om aan deze gedragscode te voldoen. En de integriteitcode van de HU, wanneer is die van kracht? “Die is af maar nog niet vastgesteld door het College van Bestuur. Eerst gaan we er verder in de organisatie over in gesprek. Wie weet valt er nog wat te verbeteren. Het moet immers een breed gedragen code zijn, die onze medewerkers en studenten echt een steun in de rug biedt.”